Qədim Azərbaycan dövlətləri

Manna dövləti

E.ə. IX əsrdə Urmiya gölü ətrafında yaşayan tayfalar öz torpaqlarını qorumağa çalışırdılar. Hər tayfa ayrı bir vilayətdə yaşayırdı. Amma hamısının qarşısında Urartu və Assuriya kimi güclü qonşuların hücumları kimi problem dururdu. Tayfalar ayrı-ayrılıqda mübarizə apardıqları üçün bu hücumlara qarşı dayanmaq daha çətin idi.

Bu dövrdə tarix səhnəsinə İranzu adlı hökmdar çıxdı. İranzu başa düşürdü ki, parçalanmış vilayətlərin hər biri ayrı-ayrılıqda güclü qonşulara qarşı çox davam gətirə bilməz. Buna görə də vilayətləri öz hakimiyyəti altında birləşdirdi və Manna dövlətinin mərkəzləşməsini gücləndirdi. Vilayət başçıları artıq əvvəlki kimi müstəqil deyildilər, onlar canişin kimi hökmdara tabe oldular.

Təbii ki, bu dəyişiklik hamının xoşuna gəlmədi. Narazılıq getdikcə artdı və üsyanlar başladı. Üsyançılara gizli dəstək verən Urartu hökmdarı I Rusa idi. İranzu vəziyyətdən çıxış yolunu düzgün müəyyənləşdirdi. O, Assuriya hökmdarı II Sarqon ilə ittifaq bağladı. Sarqonun köməyi ilə üsyanlar yatırıldı və Manna daxilində sabitlik bərpa edildi. Bununla Manna daha da gücləndi.

İranzudan sonra taxta Aza, Ullusunu, Ahşeri və Ualli kimi hökmdarlar gəldilər. II Sarqon Urartuya qarşı bir neçə yürüş etdi. Urartunun zəifləməsi Manna üçün də əlverişli şərait yaratdı.

E.ə. VII əsrin əvvəllərində Qara dənizin şimalından iskit, sak və kimmer tayfaları Azərbaycan ərazisinə gəldilər. Onlar Azərbaycanda İskit çarlığı yaratdılar. Döyüşkən iskitlərlə qonşuluq Mannada Assuriya asılılığından çıxmaq ümidi yaratdı. Manna hökmdarı Ahşeri Assuriyaya qarşı çıxdı və asılılıqdan imtina etməyə çalışdı.

Lakin Assuriya hökmdarı Aşşurbanipal Manna üzərinə yürüş etdi və Ahşerini məğlub etdi. Bundan sonra hakimiyyətə gələn Ualli Assuriya ilə əlaqələri yenidən bərpa etməyə məcbur oldu.

Bu dövrdə İran ərazisində yerləşən Midiya getdikcə gücləndi və Assuriyanı məğlub etdi. Sonralar Midiya Urartu və İskitlərin hakimiyyətinə də son qoydu. E.ə. 590-cı ildə Manna Midiya dövlətinin tərkibinə qatıldı. Bununla da Manna dövləti süqut etdi.

Manna mədəniyyəti

Urmiya gölü ətrafında aparılan arxeoloji qazıntılar Mannanın mədəniyyəti haqqında mühüm məlumatlar verir.

Mannanın ən məşhur arxeoloji tapıntılarından biri Həsənlidə tapılmış qızıl camdır. Camın üzərində döyüş arabasının üstündə üç tanrı təsvir olunub. Bu təsvir Mannada çoxallahlı dini inancların olduğunu göstərir.

Ziviyədə isə üzərində mixi yazıya bənzər yazılar olan gümüş sini tapılıb. Bu tapıntılar Mannada metalişləmə sənətinin yüksək səviyyədə olduğunu göstərir.

Bu dərs sizə faydalı oldu?