Azərbaycan Midiya və Əhəmənilər dövlətinin tərkibində.

Qədim dövrdə, indiki İran ərazisində, Mannanın cənub-şərqində yeni bir Midiya dövləti formalaşırdı. Əvvəlcə bu dövlət güclü deyildi. Hətta e.ə. VII əsrdə Midiya Assuriyanın asılılığında idi. Amma hər şey dəyişdi.

E.ə. 673-cü ildə Kaştariti adlı hökmdar, iskitlərin köməyi ilə Midiyanı azad etdi. Bu, sadəcə başlanğıc idi.

Sonra hakimiyyətə Kiaksar gəldi. Onun dövründə Midiya güclü bir dövlətə çevrildi. O, qonşu torpaqları bir-bir ələ keçirdi:

• Assuriya məhv edildi (e.ə. 605)
• Urartu və İskitlər məğlub edildi
• E.ə. 590-cı ildə Mannanın varlığına son qoyuldu

Midiya Yaxın Şərqin ən güclü dövlətlərindən birinə çevrildi. Amma tarix burada dayanmadı. E.ə. 553–550-ci illərdə böyük bir mübarizə başladı. Bu dəfə düşmən uzaqda deyil, ailənin içində idi. Sonuncu Midiya hökmdarı Astiag ilə onun nəvəsi II Kir arasında mübarizə başlandı. Bu mübarizədə II Kir qalib gəldi. Beləliklə, yeni bir imperiya yarandı.

Əhəmənilər dövləti.

II Kir çox güclü hökmdar idi, amma onun sonu gözlənilməz oldu. O, massaget tayfalarını tabe etmək istədi, lakin onların hökmdarı Tomiris ona qalib gəldi və onu öldürdü.

Taxta onun oğlu II Kambis çıxdı. II Kambis Misiri fəth etdi və firon elan olundu. Amma bu uğur uzun sürmədi. Ölkədə üsyan xəbərini eşidib geri qayıdan Kambis, deyilənlərə görə , yolda qum fırtınasına düşüb həlak oldu.

Sonra hakimiyyətə Dara gəldi. Bu hökmdar fərqli idi. O islahatlar apardı. Ölkəni 20 satraplığa böldü, idarəetməni gücləndirdi, yeni pul və vergi sistemi yaratdı. Məhz onun dövründə Azərbaycan əraziləri də Əhəmənilər dövlətinə qatıldı.

III Daranın dövründə tarixin ən məşhur siması olan Makedoniyalı İskəndərun fəthləri başlanır. E.ə. 331-ci ildə Gavgamella döyüşü baş verdi. Bu döyüşdə III Dara məğlub oldu. Əhəmənilər dövləti süqut etdi və onun torpaqları Makedoniyalı İskəndərin imperiyasına qatıldı.